महाराष्ट्र सरकारने शेतकऱ्यांच्या मदतीसाठी मोठा निर्णय घेतला आहे. शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढावे आणि शेतीवरील खर्चाचा ताण कमी व्हावा, यासाठी ‘नमो शेतकरी सम्मान निधी योजना’ अंतर्गत दिली जाणारी वार्षिक मदत ६ हजार रुपयांवरून ९ हजार रुपयांपर्यंत वाढवण्यात आली आहे.
नमो शेतकरी सम्मान निधी योजना थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात पैसे जमा करून खत, बियाणे आणि शेतीसाठी लागणाऱ्या गरजांसाठी उपयोगी पडते. त्यामुळे शेतकऱ्यांना दिलासा मिळून त्यांचे आर्थिक ओझे कमी होणार आहे.
नमो शेतकरी सम्मान निधी योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये
नमो शेतकरी सम्मान निधी योजना’ची रचना अतिशय सोपी आणि पारदर्शक आहे. शेतकऱ्यांच्या सोयीसाठी काही खास योजनेची वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे आहेत
- थेट बँक खात्यात पैसे : मदतीची रक्कम थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जाते. त्यामुळे डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर (DBT) प्रणालीमुळे मध्यस्थांचा हस्तक्षेप टळतो आणि भ्रष्टाचाराला आळा बसतो. यामुळे पैसे शेतकऱ्यांपर्यंत वेळेवर पोहोचतात.
- वार्षिक तीन हप्त्यांत मदत : नमो शेतकरी सम्मान निधी योजनेत वर्षभरात तीन हप्त्यांद्वारे पैसे दिले जातात. प्रत्येक हप्त्यात २ हजार रुपये मिळतात. आता सरकारने वार्षिक रकमेतील वाढीबरोबरच अतिरिक्त ३ हजार रुपयांसाठी स्वतंत्र तरतूद केली आहे. हे पैसे खरीप हंगाम सुरू होण्यापूर्वी खात्यात जमा होतील.
- ‘अग्रीस्टॉक’ ओळखपत्र अनिवार्य : नमो शेतकरी सम्मान निधी योजनेच्या पुढील टप्प्यात ‘अॅग्रीस्टॉक’ ओळखपत्र आवश्यक करण्यात येणार आहे. हे खास शेतकऱ्यांसाठी तयार करण्यात आलेले ओळखपत्र असून, त्याच्या आधारे शेतकऱ्यांना नमो शेतकरी योजनेशिवाय इतर शासकीय कृषी योजनांचा लाभ घेणेही सोपे होईल.
- संपूर्ण राज्यभर लाभ : नमो शेतकरी सम्मान निधी योजना महाराष्ट्रातील सर्व जिल्ह्यांत राबवली जाते. त्यामुळे अगदी दुर्गम आणि ग्रामीण भागातील शेतकरीसुद्धा याचा फायदा घेऊ शकतात.
नमो शेतकरी सम्मान निधी योजनेसंबधी पात्रता निकष
नमो शेतकरी सम्मान निधी योजना’चे लाभ घेण्यासाठी काही स्पष्ट नियम ठेवलेले आहेत. हे निकष ठरवल्यामुळे खरोखर पात्र असलेल्या शेतकऱ्यांनाच प्राधान्याने मदत मिळते.
- शेतकरी आणि जमीन असणे आवश्यक : लाभार्थी महाराष्ट्रातील शेतकरी असावा आणि त्याच्याकडे शेतीयोग्य जमीन असावी. जमीन कोरडवाहू असो वा सिंचित, दोन्ही प्रकारची जमीन ग्राह्य धरली जाते.
- वार्षिक उत्पन्न मर्यादा : शेतकऱ्याचे वार्षिक उत्पन्न २ लाख रुपयांपेक्षा कमी असावे. यामुळे लघु आणि सीमांत शेतकऱ्यांना मदतीत प्राधान्य मिळते.
- आवश्यक कागदपत्रे : अर्ज करताना शेतकऱ्याजवळ आधार कार्ड, बँक खाते आणि जमिनीचा ७/१२ उतारा असणे गरजेचे आहे.
- सध्या किती शेतकरी पात्र? : आतापर्यंत ९३ लाख शेतकरी या निकषांनुसार पात्र ठरले आहेत .
- अडचणींसाठी उपाय : काही शेतकऱ्यांना अडचणी आल्यास, ते कृषी विभागाकडे तक्रार नोंदवू शकतात. उदाहरणार्थ, एखाद्या शेतकऱ्याची जमीन नोंदणीकृत नसेल, तर तो आधी जमीन नोंदणी करून नंतर अर्ज करू शकतो.
- आगामी बदल : पुढील टप्प्यात ‘अॅग्रीस्टॉक’ ओळखपत्र असणे बंधनकारक होणार आहे. हे ओळखपत्र मिळवण्यासाठी शेतकऱ्यांना जवळच्या तालुका कृषी कार्यालयात जावे लागेल, जिथे आधार आणि इतर कागदपत्रांची तपासणी केली जाईल.
नमो शेतकरी सम्मान निधी योजनेचा लाभ घेन्यासाठी अर्ज प्रक्रिया काय आहे ?
नमो शेतकरी सम्मान निधी योजना’ची अर्ज प्रक्रिया अतिशय सोपी ठेवण्यात आली आहे, जेणेकरून शेतकऱ्यांचा वेळ वाया जाऊ नये. इच्छुक शेतकऱ्यांनी प्रथम महाराष्ट्र कृषी विभागाच्या अधिकृत वेबसाइटवर किंवा जवळच्या ई-मित्र केंद्रावर जाऊन नोंदणी करावी.
नोंदणीसाठी आधार कार्ड, बँक पासबुक, जमिनीचा ७/१२ उतारा आणि पासपोर्ट साईज फोटो ही कागदपत्रे आवश्यक असतात.यानंतर शेतकऱ्याने ऑनलाइन पोर्टलवर उपलब्ध असलेला अर्ज फॉर्म भरून सादर करावा. हा फॉर्म मराठी, हिंदी अशा विविध भाषांमध्ये उपलब्ध असल्याने ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांनाही सोयीस्कर ठरतो.
अर्ज भरल्यानंतर स्थानिक कृषी अधिकारी सर्व माहितीची तपासणी करतात. जर अर्ज योग्य असेल तर मंजुरी मिळते; पण काही त्रुटी आढळल्यास शेतकऱ्याला त्या दुरुस्त करण्याची संधी दिली जाते.उदाहरणार्थ, पुणे जिल्ह्यातील एका शेतकऱ्याने ऑनलाइन अर्ज सादर केला आणि फक्त दोन आठवड्यांत त्याची मंजुरी मिळाली. त्यानंतर पहिला हप्ता थेट त्याच्या बँक खात्यात जमा झाला.
नमो शेतकरी सम्मान निधी योजनेच्या पुढील टप्प्यासाठी शेतकऱ्यांना ‘अॅग्रीस्टॉक’ ओळखपत्र मिळवणे आवश्यक आहे. हे ओळखपत्र कृषी कार्यालयातून किंवा ऑनलाइन अर्ज करून मिळू शकते. साधारणपणे हे तयार होण्यासाठी १५ ते ३० दिवस लागतात. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी वेळेआधीच प्रक्रिया सुरू करणे फायदेशीर ठरेल.
महत्वाच्या तारखा
नमो शेतकरी सम्मान निधी योजना’चे योग्य रितीने कार्यान्वयन होण्यासाठी ठराविक तारखा आणि वेळापत्रक महत्त्वाचे आहेत. सध्या नमो शेतकरी सम्मान निधी योजनेचा सातवा हप्ता सुरू आहे आणि पात्र शेतकऱ्यांच्या खात्यात दोन हजार रुपये लवकरच जमा होणार आहेत.मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी जाहीर केले आहे की, राज्य सरकारकडून मिळणारी अतिरिक्त ३ हजार रुपयांची मदत खरीप हंगाम २०२५ सुरू होण्यापूर्वी, म्हणजेच जून २०२५ पर्यंत शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा केली जाईल. यासाठी सरकारने ३ हजार कोटी रुपयांचा निधी उपलब्ध करून दिला आहे. बजेटची पूर्तता झाल्यानंतर याबाबतची अंतिम अधिसूचना जारी केली जाईल.
नमो शेतकरी सम्मान निधी योजनेतील पहिला हप्ता २०१९ मध्ये सुरू झाला होता. प्रत्येक हप्ता साधारणपणे तीन महिन्यांच्या अंतराने दिला जातो. उदाहरणार्थ, सहावा हप्ता डिसेंबर २०२४ मध्ये जमा झाला, तर सातवा हप्ता जानेवारी २०२५ मध्ये सुरू झाला.शेतकऱ्यांनी कृषी विभागाच्या जाहिराती व सूचना यावर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे, कारण काही वेळा हप्त्यांच्या तारखांमध्ये बदल होऊ शकतो. तसेच पुढील वर्षी ‘अॅग्रीस्टॉक’ ओळखपत्राची अंतिम मुदत जाहीर होणार असल्याने शेतकऱ्यांनी वेळेत अर्ज करून ते मिळवणे आवश्यक आहे.
‘नमो शेतकरी सम्मान निधी योजना’विषयी खरी आणि अधिकृत माहिती मिळवण्यासाठी शेतकऱ्यांनी थेट महाराष्ट्र कृषी विभागाच्या अधिकृत वेबसाइटवर भेट द्यावी किंवा जिल्हा कृषी अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधावा.
नमो शेतकरी सम्मान निधी योजना राबवण्यासाठी कृषी विभागाची स्थानिक कार्यालये महत्त्वाची भूमिका बजावतात. काही ठिकाणी, विशेषत: नाशिक आणि सोलापूरसारख्या शेतीप्रधान जिल्ह्यांत, शेतकऱ्यांसाठी विशेष शिबिरे आयोजित केली जातात. या शिबिरांमध्ये अर्ज प्रक्रिया समजावून सांगितली जाते आणि ‘अॅग्रीस्टॉक’ ओळखपत्रांचे वितरणही केले जाते.कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना सतर्क केले आहे की, कोणत्याही फसव्या संदेशांवर किंवा खाजगी व्यक्तींवर विश्वास ठेवू नये.
अर्ज आणि नोंदणीसाठी केवळ अधिकृत मार्गाचा वापर करावा.याशिवाय, नमो शेतकरी सम्मान निधी योजना राज्याच्या वार्षिक बजेटमध्ये समाविष्ट असल्यामुळे तिचे सातत्य टिकून राहते आणि शेतकऱ्यांना वेळोवेळी मदत मिळत राहते.
‘नमो शेतकरी सम्मान निधी योजना’ ही महाराष्ट्राच्या शेती अर्थव्यवस्थेला बळ देणारी ठरली आहे. वार्षिक मदतीत वाढ झाल्यामुळे शेतकऱ्यांना आधुनिक शेतीसाठी लागणारी साधनसामग्री खरेदी करता येईल, ज्यामुळे उत्पादन वाढून उत्पन्नात सुधारणा होईल.राज्य सरकारच्या या निर्णयाचा लाखो शेतकरी कुटुंबांना थेट फायदा होणार आहे. मात्र, योजनेत पुढील टप्प्यात ‘अॅग्रीस्टॉक’ ओळखपत्र अनिवार्य असणार असल्याने शेतकऱ्यांनी वेळेत ते मिळवणे आवश्यक आहे.
नमो शेतकरी सम्मान निधी योजना शेतकऱ्यांच्या आर्थिक स्थैर्यासाठी आणि कल्याणासाठी महत्त्वाचे पाऊल आहे. योग्य अंमलबजावणी झाल्यास नमो शेतकरी सम्मान निधी योजना दीर्घकाळ शेतकऱ्यांना आधार देत राहील.
