महाराष्ट्र सरकारने महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणासाठी मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहिण योजना सुरू केली आहे. या योजनेतून पात्र महिलांना थेट बँक खात्यात आर्थिक मदत दिली जाते, ज्यामुळे त्यांच्या दैनंदिन गरजा पूर्ण करण्यास मदत होते. अलीकडेच सरकारने माझी लाडकी बहिण योजनेत सहभागी असलेल्या महिलांसाठी वार्षिक ई-केवायसी प्रक्रिया बंधनकारक केली आहे. यामुळे योजनेची पारदर्शकता टिकून राहील आणि लाभ फक्त खरी पात्र महिलांपर्यंतच पोहोचेल.
माझी लाडकी बहिण योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्य
- आर्थिक सहाय्य : लाभार्थी महिलांना दरमहा ठराविक रक्कम थेट त्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जाते. ही मदत दैनंदिन आर्थिक गरजा भागवण्यासाठी उपयुक्त ठरते.
- थेट हस्तांतरण (डीबीटी) : माझी लाडकी बहिण योजनेतील रक्कम डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर (DBT) पद्धतीने दिली जाते. त्यामुळे मध्यस्थांचा हस्तक्षेप टाळला जातो आणि लाभ थेट लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचतो.
- वार्षिक ई-केवायसी : माझी लाडकी बहिण योजनेत पारदर्शकता राहावी म्हणून दरवर्षी ई-केवायसी करणे बंधनकारक आहे. ही प्रक्रिया आधार कायद्याच्या कलम ७ नुसार केली जाते.
- डिजिटल सुविधा : अर्ज व ई-केवायसी प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाइन उपलब्ध आहे. त्यामुळे महिलांना घरबसल्या ही सुविधा घेता येते.
- जातीनुसार नोंदणी : अर्जदारांना त्यांच्या जातीय श्रेणीनुसार नोंदणीची मुभा आहे. त्यामुळे आरक्षणाचे लाभ योग्य महिलांपर्यंत पोहोचतात.
- महिलांच्या सक्षमीकरणाला चालना : या वैशिष्ट्यांमुळे योजना अधिक प्रभावी ठरते. महिलांच्या आर्थिक स्वावलंबनाला आणि सामाजिक सक्षमीकरणाला यामुळे मोठा आधार मिळतो.
- सुरूवात आणि विस्तार : माझी लाडकी बहिण योजना २०२४ मध्ये सुरू झाली असून, आतापर्यंत लाखो महिलांनी तिचा लाभ घेतला आहे.
पात्रता निकष
- वय मर्यादा : अर्ज करणारी महिला किमान २१ वर्षांची किंवा त्यापेक्षा जास्त वयाची असावी.
- राष्ट्रीयत्व व राहण्याचे ठिकाण : महिला भारताची नागरिक आणि महाराष्ट्र राज्याची रहिवासी असणे आवश्यक आहे.
- विवाह स्थिती : अविवाहित, विवाहित किंवा विधवा महिला या योजनेसाठी पात्र आहेत. मात्र, सरकारी नोकरीत कार्यरत असलेल्या महिलांना याचा लाभ मिळणार नाही.
- उत्पन्न मर्यादा : कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न २.५ लाख रुपयांपेक्षा कमी असावे.
- शैक्षणिक पात्रता : अर्जदार महिलांनी किमान शालेय शिक्षण पूर्ण केलेले असावे, उदा. १२ वी उत्तीर्ण.
- आधार आणि बँक खाते लिंक : अर्जदार महिलेचे बँक खाते आधार कार्डाशी जोडलेले असणे बंधनकारक आहे.
अर्ज आणि ई-केवायसी प्रक्रिया
मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहिण योजना साठी अर्ज करणे अतिशय सोपे असून ही प्रक्रिया ऑनलाइन पद्धतीने पूर्ण करता येते. सुरुवातीला अर्जदाराने अधिकृत वेबसाइट https://ladkibahin.maharashtra.gov.in वर जाऊन नोंदणी करावी लागते. त्यानंतर आधार क्रमांक, नाव, पत्ता, मोबाइल नंबर आणि बँक खात्याची माहिती भरावी लागते. अर्ज करताना आधार कार्ड, रेशन कार्ड, उत्पन्न प्रमाणपत्र आणि जातीचे प्रमाणपत्र यांसारखी आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करणे गरजेचे आहे. पुढे, आधारशी जोडलेल्या मोबाइलवर आलेला ओटीपी टाकून सत्यापन करावे आणि सर्व माहिती नीट तपासल्यानंतर अर्ज सबमिट करावा. अर्ज सबमिट झाल्यावर एक क्रमांक मिळतो, ज्याच्या मदतीने अर्जाची स्थिती ऑनलाइन तपासता येते. अर्ज मंजूर होण्यासाठी साधारणपणे १५ ते ३० दिवस लागू शकतात.
ऑफलाइन अर्ज करायचा असल्यास जिल्हा महिला व बाल विकास कार्यालयात संपर्क साधता येतो. माझी लाडकी बहिण योजनेचा लाभ सतत मिळावा यासाठी दरवर्षी ई-केवायसी प्रक्रिया पूर्ण करणे बंधनकारक आहे. ही प्रक्रिया साधारण १० मिनिटांत पूर्ण होते.
यासाठी अर्जदाराने अधिकृत वेबसाइटवर जाऊन ई-केवायसी बॅनरवर क्लिक करावे. त्यानंतर स्वतःचा आधार क्रमांक व कॅप्चा कोड टाकून “ओटीपी पाठवा” या पर्यायावर क्लिक करावे. आधारशी जोडलेल्या मोबाइलवर आलेला ओटीपी टाकून पुढील टप्प्यात पती किंवा वडिलांचा आधार क्रमांक भरावा लागतो आणि त्यांच्या ओटीपीने सत्यापन करावे लागते. यानंतर अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती किंवा सामान्य श्रेणी यापैकी योग्य पर्याय निवडून घोषणापत्र मान्य करावे आणि फॉर्म सबमिट करावा. सबमिट झाल्यानंतर “ई-केवायसी पूर्ण” असा संदेश दिसतो.
महत्वाच्या तारखा
मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहिण योजना संदर्भातील काही महत्त्वाच्या तारखा निश्चित करण्यात आल्या आहेत. ही योजना जून २०२४ मध्ये सुरू झाली. चालू वर्षासाठी ई-केवायसी प्रक्रिया १८ सप्टेंबर २०२५ ते १८ नोव्हेंबर २०२५ या कालावधीत पूर्ण करणे आवश्यक आहे. पुढील वर्षांपासून ई-केवायसी दरवर्षी जून महिन्यात सुरू होईल आणि पुढील दोन महिन्यांत पूर्ण करणे बंधनकारक राहील. अर्ज मंजूर झाल्यानंतर दरमहा पहिल्या आठवड्यात आर्थिक मदत थेट लाभार्थी महिलेच्या बँक खात्यात जमा केली जाईल. या तारखांचे काटेकोर पालन न केल्यास योजनेचा लाभ थांबू शकतो. त्यामुळे नेहमी अद्ययावत माहिती मिळवण्यासाठी अधिकृत वेबसाइट नियमितपणे तपासावी.
मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहिण योजना संदर्भातील सर्व अधिकृत माहिती https://ladkibahin.maharashtra.gov.in या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे. येथे अर्ज फॉर्म, मार्गदर्शक तत्त्वे तसेच हेल्पलाइनची माहिती दिली आहे. याशिवाय महाराष्ट्र सरकारच्या महिला व बाल विकास विभागाच्या संकेतस्थळावरही तपशीलवार माहिती पाहायला मिळते. शासन निर्णयानुसार ई-केवायसी प्रक्रिया आधार कायद्याच्या कलम ७ नुसार राबवली जाते. जिल्हास्तरीय महिला व बाल विकास कार्यालयांतही यासाठी मार्गदर्शन केंद्रे सुरू करण्यात आली आहेत. त्यामुळे महिलांनी नेहमी अधिकृत स्रोतांवरूनच माहिती घ्यावी आणि कुठल्याही प्रकारच्या फसवणुकीपासून सावध राहावे.
मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहिण योजना ही महिलांच्या आर्थिक व सामाजिक सक्षमीकरणासाठीची एक महत्त्वपूर्ण योजना आहे. वार्षिक ई-केवायसी प्रक्रियेच्या माध्यमातून पारदर्शकता वाढते आणि मदत खऱ्या लाभार्थींपर्यंतच पोहोचते. पात्र महिलांनी वेळेत अर्ज करून व केवायसी पूर्ण करून या योजनेचा लाभ घ्यावा. अशा प्रकारे ही योजना केवळ महिलांच्या आयुष्यात बदल घडवणार नाही, तर राज्याच्या सर्वांगीण विकासातही मोलाचे योगदान देईल.
