माझी लाडकी बहीण योजना: दरमहा ₹1,500 मदतीनेमहाराष्ट्र सरकारच्या महिला व बालविकास विभागाने सुरू केलेली मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना ही राज्यातील महिलांना आर्थिक मदत देण्यासाठीची एक महत्त्वाची योजना आहे.माझी लाडकी बहीण योजनेचा मुख्य उद्देश म्हणजे महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम बनवून त्यांचा आत्मविश्वास वाढवणे.
माझी लाडकी बहीण योजनेचा उद्देश
- माझी लाडकी बहीण योजना २१ ते ६५ वर्षे वयोगटातील महिलांसाठी आहे.
- ज्या महिलांच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न २.५ लाख रुपयांपेक्षा कमी आहे, त्यांना या योजनेचा लाभ मिळतो.
- जून २०२४ पासून सुरू झालेल्या माझी लाडकी बहीण योजनेअंतर्गत पात्र महिलांना दरमहा ₹१,५०० थेट बँक खात्यात जमा केले जातात.
- राज्यातील सुमारे २.४१ कोटी महिलांना या योजनेचा फायदा मिळत असून त्यामुळे महिलांचे आरोग्य, पोषण, आणि घरगुती निर्णयप्रक्रियेत त्यांचा सहभाग वाढत आहे.
माझी लाडकी बहीण योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये
- आर्थिक मदतीचा थेट फायदा: महिलांना दरमहा ₹१,५०० चा आधार मिळतो, ज्यामुळे दैनंदिन खर्च भागवणे सोपे जाते.
- मोठा निधी: प्रचार आणि अंमलबजावणीसाठी सरकारने ऑगस्ट २०२४ मध्ये ₹१९९.८१ कोटींचा निधी दिला.
- दरमहा मोठा खर्च: माझी लाडकी बहीण योजनेवर दरमहा सुमारे ₹३,७०० कोटींचा खर्च राज्य सरकार करत आहे.
- विकेंद्रीकरण: जिल्हानिहाय लाभ वितरण केले जात असल्याने ग्रामीण व शहरी दोन्ही भागांतील महिलांना समान लाभ मिळतो.
माझी लाडकी बहीण योजनेसाठी पात्रता निकष
- महिलांचे वय २१ ते ६५ वर्षे असावे.
- कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹२.५ लाखांपेक्षा कमी असावे.
- लाभार्थीने इतर शासकीय कल्याणकारी योजनांचा लाभ घेतलेला नसावा.
- सरकारी नोकरीतील व्यक्ती, किंवा एकाच कुटुंबातील दोन जणींनी एकत्रित अर्ज केल्यास तो अमान्य ठरतो.
या निकषांचे काटेकोर पालन व्हावे म्हणून जिल्हा स्तरावर तपासणी सुरू आहे. अपात्र प्रकरणांवर कारवाई केली जात आहे, जेणेकरून खऱ्या पात्र महिलांनाच लाभ मिळेल.
माझी लाडकी बहीण योजनेचा अर्ज कसा करावा?
महिलांसाठी अर्ज प्रक्रिया ऑनलाइन आणि ऑफलाइन दोन्ही मार्गांनी सोपी ठेवली आहे.अर्जदार महिलांनी आधार कार्ड, ओळखपत्र आणि उत्पन्न प्रमाणपत्र जवळील अंगणवाडी केंद्रात किंवा जिल्हा महिला व बालविकास कार्यालयात द्यावे.
Online अर्ज maharashtra.gov.in या संकेतस्थळावर ऑनलाइन भरता येतो. त्यानंतर अधिकाऱ्यांकडून घरभेट देऊन सत्यापन केले जाते.मंजुरी मिळाल्यावर डीबीटी (Direct Benefit Transfer) द्वारे रक्कम थेट बँकेत जमा केली जाते.काही ठिकाणी महिलांना अर्ज प्रक्रियेची माहिती कमी असल्याने शासनाने प्रचार मोहिमा सुरू केल्या आहेत.
महत्त्वाच्या तारखा
- जून २०२४: योजना सुरू झाली.
- ऑगस्ट २०२४: प्रचारासाठी ₹१९९.८१ कोटींचा निधी जाहीर.
- २५ ऑगस्ट २०२४: मंत्री अदिती तटकरे यांनी सुमारे २६ लाख अपात्र लाभार्थ्यांची यादी जाहीर केली.
- सप्टेंबर २०२४: अपात्र लाभांची वसुली आणि शिस्तभंग कारवाई सुरू.
या तारखा योजनेच्या पारदर्शक आणि वेळेवर अंमलबजावणीचे निदर्शक आहेत.
अनियमितता आणि चौकशी
आरटीआय अंतर्गत मिळालेल्या माहितीनुसार काही गंभीर गैरप्रकार आढळले आहेत –
१२,४३१ पुरुषांना चुकीने दरमहा ₹१,५०० मिळाले, ज्यामुळे सुमारे ₹२४.२४ कोटींचे नुकसान झाले.त्यात २,४०० हून अधिक सरकारी कर्मचारी होते.तसेच ७७,९८० महिलांना चुकीने ₹१,४०.२८ कोटींचा लाभ मिळाला.
एकूण ₹१६४.५२ कोटींची अनियमितता समोर आली आहे.या सर्व अपात्र लाभार्थ्यांना यादीतून काढून टाकण्यात आले असून, विभागाने अनुशासनात्मक कारवाई सुरू केली आहे.
टीका आणि सरकारची भूमिका
विरोधकांचा आरोप आहे की ही योजना निवडणूकपूर्व लोकलाडणीसाठी सुरू करण्यात आली.मात्र सरकारने स्पष्ट केले की, गैरप्रकार टाळण्यासाठी आधार लिंक प्रणाली आणि डिजिटल सत्यापन लागू करण्यात आले आहे.यामुळे एकाच घरातून एकाच व्यक्तीला लाभ मिळण्याचे प्रकार कमी झाले आहेत.
योजनेसंबधी पुढील सुधारणा
महिला व बालविकास विभागाने पुढील उपाययोजना केल्या आहेत.
- प्रत्येक अर्जाचे आधार-आधारित सत्यापन अनिवार्य.
- जिल्हानिहाय मासिक अहवाल सादर करणे बंधनकारक.
- अपात्र लाभ वसुलीसाठी विशेष पथकांची स्थापना.
- भविष्यात डिजिटल ट्रॅकिंग सिस्टम सुरू करण्याचा विचार.
या सुधारणा योजनेची पारदर्शकता आणि विश्वासार्हता टिकवतील.
आज राज्यातील लाखो महिलांना दरमहा मिळणाऱ्या या आर्थिक मदतीमुळेत्यांचे आर्थिक स्वावलंबन, आरोग्य, आणि शिक्षणावरील खर्च वाढला आहे.सरकार आता माझी लाडकी बहीण योजनेशी आरोग्य विमा, कौशल्य विकास प्रशिक्षण, आणि इतर कार्यक्रम जोडण्याचा विचार करत आहे.
अंगणवाडी सेविकांमार्फत ग्रामीण भागात जागृती केली जात आहे,ज्यामुळे दुर्गम भागातील महिलांनाही अर्ज करणे सोपे झाले आहे.विभागाच्या अहवालानुसार, योजनेच्या पहिल्या सहा महिन्यांत ९५% यशस्वी वितरण झाले आहे.तरीही, अपात्र प्रकरणे टाळण्यासाठी सतत तपासणी आवश्यक आहे.
मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना ही महाराष्ट्रातील महिलांसाठीएक महत्त्वपूर्ण आणि उपयुक्त योजना आहे.जरी काही अनियमितता समोर आल्या असल्या, तरी सरकारने घेतलेल्या कठोर कारवाईमुळेमाझी लाडकी बहीण योजना अधिक पारदर्शक आणि विश्वासार्ह बनत आहे.ही योजना केवळ आर्थिक मदत नाही तर महिलांच्या आत्मनिर्भरतेकडे वाटचाल घडवणारे पाऊल आहे.
