महाराष्ट्र शासनाने राज्यातील नोंदणीकृत बांधकाम कामगारांना स्वतःचे घर बांधण्यासाठी मदत मिळावी या उद्देशाने घरकुल योजना सुरू केली आहे. ही योजना प्रामुख्याने महाराष्ट्र भवन व इतर बांधकाम कामगार कल्याण मंडळाशी नोंदणीकृत आणि चालू असलेल्या कामगारांसाठी आहे.
घरकुल योजनेअंतर्गत पात्र कामगारांना शासनाकडून ठराविक रकमेचे आर्थिक मदत दिले जाते. ही मदत थेट त्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जाते. घरकुल योजनेला अटल बांधकाम कामगार आवास योजना असेही म्हणतात. यामागील मुख्य हेतू म्हणजे बांधकाम कामगारांना सुरक्षित व स्वतःचे पक्के घर मिळावे.
घरकुल योजनेची मुख्य वैशिष्ट्ये
घरकुल योजना इतर योजनांपेक्षा वेगळी ठरते कारण ती केवळ बांधकाम कामगारांसाठीच आरक्षित आहे. लाभ घेण्यासाठी कामगार महाराष्ट्र भवन व इतर बांधकाम कामगार कल्याण मंडळात नोंदणीकृत असणे आवश्यक आहे.
- आर्थिक सहाय्य थेट खात्यात : निवड झाल्यानंतर ठराविक रक्कम थेट आधारकार्डाशी जोडलेल्या बँक खात्यात जमा केली जाते. यामुळे प्रक्रिया पारदर्शक राहते.
- जमिनीचे स्वामित्व आवश्यक : लाभार्थी किंवा त्याच्या/तिच्या जोडीदाराच्या नावावर जमीन असणे बंधनकारक आहे. यामुळे प्रत्यक्षात घर बांधण्याची खात्री मिळते.
- ९० दिवसांचा कामाचा निकष : इतर सरकारी घरकुल योजनांपेक्षा वेगळेपण म्हणजे घरकुल योजनेत मागील काळात किमान ९० दिवस बांधकाम क्षेत्रात काम केलेले असणे गरजेचे आहे.
- राज्यभर अंमलबजावणी : घरकुल योजना संपूर्ण महाराष्ट्रात राबवली जाते. जिल्हा स्तरावर कार्यकारी अधिकारी यांची जबाबदारी असते.
- दस्तऐवज तपासणी : अर्जदाराने दिलेली सर्व कागदपत्रे तपासल्यानंतरच मदत मंजूर केली जाते. त्यामुळे गैरव्यवहार टाळले जातात.
- अटलजींच्या नावाने योजना : घरकुल या योजनेला “अटल बांधकाम कामगार आवास योजना” असे नाव देण्यात आले आहे, ज्यामुळे तिचे सामाजिक महत्त्व अधोरेखित होते.
एकूणच, घरकुल योजना बांधकाम कामगारांच्या घराच्या स्वप्नाला हातभार लावते आणि त्यांच्या आर्थिक स्थैर्यासाठी एक मोठे पाऊल मानले जाते.
घरकुल योजनेसाठी पात्रता अटी
घरकुल योजना केवळ खऱ्या अर्थाने पात्र असलेल्या बांधकाम कामगारांसाठीच आहे. त्यासाठी काही ठोस अटी ठेवण्यात आल्या आहेत.
- अर्जदार महाराष्ट्र भवन व इतर बांधकाम कामगार कल्याण मंडळात नोंदणीकृत असावा.
- अर्जदार किंवा त्याच्या/तिच्या जोडीदाराच्या नावावर महाराष्ट्रात कुठेही कायमस्वरूपी घर नसावे.
- घर बांधण्यासाठी लागणारी जमीन अर्जदाराच्या किंवा जोडीदाराच्या नावावर असावी.
- अर्जदाराचे वय किमान १८ वर्षे आणि जास्तीत जास्त ६० वर्षे असावे.
- अर्जदाराने यापूर्वी कोणत्याही सरकारी घरकुल योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा.
उदाहरणाद्वारे समजून घेऊ समजा, जर एखादा कामगार मागील वर्षभरात १०० दिवस काम करून मंडळात नोंदणीकृत असेल आणि त्याच्या नावावर गावात शेतजमीन असेल, तर तो पात्र ठरतो. पण जर त्याच्याकडे शहरात दुसरे घर असेल, तर तो घरकुल योजनेसाठी अपात्र ठरतो.
घरकुल योजनेची अर्ज प्रक्रिया
घरकुल योजनेसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया अगदी सोपी असून, ती ऑनलाइन आणि ऑफलाइन अशा दोन्ही पद्धतींनी उपलब्ध आहे. अर्जदाराने प्रथम महाराष्ट्र भवन व इतर बांधकाम कामगार कल्याण मंडळाच्या अधिकृत वेबसाइटवरून अर्ज फॉर्म डाउनलोड करावा. फॉर्म नीट भरल्यानंतर आवश्यक कागदपत्रांसह तो जिल्हा कार्यकारी अधिकारी किंवा उपजिल्हा कार्यकारी अधिकारी यांच्या कार्यालयात सादर करावा.
आवश्यक कागदपत्रांमध्ये मंडळाचे ओळखपत्र, आधारकार्ड, ७/१२ उतारा किंवा जमिनीचा मालकी हक्काचा पुरावा, आधारशी जोडलेले बँक पासबुक, कायमस्वरूपी घर नसल्याचे स्व-घोषणापत्र, ९० दिवसांच्या कामाचे प्रमाणपत्र आणि पासपोर्ट आकाराचे फोटो यांचा समावेश होतो.
अर्ज सादर झाल्यानंतर अधिकारी संबंधित कागदपत्रांची तपासणी करतात. तपासणीदरम्यान अर्जदार पात्र ठरल्यास, आर्थिक सहाय्याची रक्कम थेट त्याच्या बँक खात्यात जमा केली जाते. अर्ज सादर करताना प्रत्येकाला एक अर्ज क्रमांक दिला जातो, ज्यामुळे अर्जाची स्थिती अधिकृत वेबसाइटवर सहज तपासता येते. सामान्यतः या संपूर्ण प्रक्रियेला १५ ते ३० दिवस लागतात. घरकुल योजनेत अर्ज करण्यासाठी कागदोपत्री आणि डिजिटल दोन्ही सुविधा उपलब्ध असल्यामुळे, ग्रामीण भागातील कामगारांसाठीही ही प्रक्रिया सोयीची ठरते.
महत्वाच्या तारखा आणि अधिकृत माहिती
घरकुल योजनेच्या सध्याच्या फेरीसाठी अर्ज करण्याची कोणतीही ठराविक अंतिम तारीख जाहीर केलेली नाही. ही योजना वर्षभर सुरू असते, मात्र अर्ज कधी खुले होतात याबाबतची अद्ययावत माहिती महाराष्ट्र भवन व इतर बांधकाम कामगार कल्याण मंडळाच्या अधिकृत वेबसाइटवर वेळोवेळी प्रसिद्ध केली जाते. उदाहरणार्थ, गेल्या वर्षी अर्ज प्रक्रिया जून ते सप्टेंबर दरम्यान चालू होती. त्यामुळे यावर्षीच्या अचूक तारखांसाठी मंडळाची वेबसाइट नियमितपणे तपासणे आवश्यक आहे.
अधिकृत माहितीसाठी मंडळाची वेबसाइट हा मुख्य स्रोत मानला जातो. तेथे अर्ज फॉर्म, मार्गदर्शक तत्त्वे तसेच संपर्क क्रमांक उपलब्ध असतात. याशिवाय, प्रत्येक जिल्ह्यातील कार्यकारी अधिकाऱ्यांचे कार्यालय हे स्थानिक माहिती मिळवण्यासाठी उपयुक्त ठरते. उदाहरणार्थ, नाशिक जिल्ह्यातील बांधकाम कामगारांना अर्ज प्रक्रियेबद्दल माहिती हवी असल्यास त्यांनी स्थानिक कार्यकारी अधिकारी कार्यालयाशी संपर्क साधावा. तसेच, मंडळाच्या हेल्पलाइन क्रमांकावरूनही आवश्यक मार्गदर्शन मिळते.
घरकुल योजना ही बांधकाम कामगारांच्या निवासाच्या हक्काला बळकटी देणारी एक महत्वाची योजना आहे. पात्रता अटी आणि सोपी अर्ज प्रक्रिया यामुळे घरकुल योजना कामगारांच्या जीवनात स्थैर्य आणि सुरक्षितता आणते. जे कामगार स्वतःचे घर बांधण्याचे स्वप्न पाहत आहेत, त्यांनी वेळ न दवडता घरकुल योजनेसाठी अर्ज करावा. यामुळे त्यांचे स्वतःच्या घराचे स्वप्न प्रत्यक्षात पूर्ण होऊ शकते.
