केंद्र सरकारने शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवण्यासाठी आणि शेती अधिक शाश्वत बनवण्यासाठी प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजना सुरू केली आहे. ही योजना विशेषतः त्या जिल्ह्यांसाठी आहे, जिथे शेतीची उत्पादकता कमी आहे, सिंचनाची सोय अपुरी आहे किंवा शेतकऱ्यांना कर्जाची अडचण भासते.
देशातील १०० आकांक्षी जिल्ह्यांमध्ये प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजना राबवली जाणार असून, महाराष्ट्रातील ९ जिल्ह्यांतील शेतकऱ्यांना याचा थेट फायदा मिळणार आहे. प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजनेचा उद्देश म्हणजे देशभरातील विविध ३६ पेक्षा जास्त केंद्र आणि राज्य योजनांचा समन्वय करून शेतकऱ्यांना स्वावलंबी बनवणे.
प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजनेचा उद्देश काय आहे?
- शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट करणे
- धान्य उत्पादन वाढवणे
- नैसर्गिक आणि सेंद्रिय शेतीला चालना देणे
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नवी दिल्लीतील भारतरत्न सी. सुब्रमण्यम सभागृहातून व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजनेचा शुभारंभ केला. महाराष्ट्रात पुण्यात झालेल्या राज्यस्तरीय कार्यक्रमात कृषीमंत्री दत्तात्रय भरणे यांनी सहभाग घेतला.
प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजनेची मुख्य वैशिष्ट्ये
- पाच वर्षांचा कालावधी : निवडलेल्या जिल्ह्यांमध्ये ही योजना पाच वर्षांसाठी राबवली जाणार आहे.
- सेंद्रिय शेतीचे प्रशिक्षण : शेतकऱ्यांना नैसर्गिक व सेंद्रिय शेतीची माहिती दिली जाईल.
- रासायनिक खतांचा वापर कमी करून सेंद्रिय खतांचा प्रसार केला जाईल.
- ३,५०० कृषी सखींची नियुक्ती : प्रगतिशील महिला आणि पुरुष शेतकऱ्यांना “कृषी सखी” म्हणून प्रशिक्षण दिले जाईल. त्या इतर शेतकऱ्यांना शेतीचे आधुनिक तंत्र शिकवतील आणि सेंद्रिय शेतीबद्दल जनजागृती करतील.
- कडधान्य उत्पादनावर भर : देश कडधान्याच्या बाबतीत आत्मनिर्भर व्हावा म्हणून चना, मूग, तूर, उडीद आणि मसूर या पिकांच्या उत्पादनावर विशेष लक्ष दिले जाईल.
- सूक्ष्म सिंचन आणि माती आरोग्य : नैसर्गिक शेती, सूक्ष्म सिंचन आणि माती आरोग्य यावर भर दिला जाईल.
- मूल्यवर्धन आणि बाजारभाव : शेतकऱ्यांना उत्पादनाचे योग्य मूल्य मिळावे यासाठी मूल्यवर्धन आणि बाजारपेठेची माहिती दिली जाईल.
प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजनेसाठी महाराष्ट्रातील निवडलेले जिल्हे
प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजना पालघर, रायगड, धुळे, छत्रपती संभाजीनगर, बीड, नांदेड, यवतमाळ, चंद्रपूर आणि गडचिरोली या नऊ जिल्ह्यांमध्ये राबवली जाणार आहे.हे जिल्हे कमी उत्पादकता व सिंचनाच्या समस्यांनी ग्रस्त असल्याने त्यांना विशेष प्राधान्य दिले जाईल.
राज्य सरकारने नैसर्गिक शेतीविषयी तीन पुस्तिका प्रसिद्ध केल्या आहेत, ज्या शेतकऱ्यांसाठी मार्गदर्शक ठरतील. तसेच प्रगतिशील शेतकऱ्यांना पुरस्कार देण्याचाही निर्णय झाला आहे.
प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजनेसाठी पात्रता निकष
योजनेचा लाभ मुख्यतः वरील नऊ जिल्ह्यांतील शेतकऱ्यांना मिळेल.सिंचन सुविधा अपुरी असलेले किंवा कमी उत्पादन घेणारे शेतकरी प्राधान्याने पात्र ठरतील.पावसामुळे नुकसान झालेल्या शेतकऱ्यांनाही मदत मिळेल.महाराष्ट्रात महा ई-डीबीटी पोर्टलवर ४३ लाखांहून अधिक शेतकरी नोंदणीकृत आहेत आणि त्यांना प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजनेचा फायदा मिळू शकतो.
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्ज प्रक्रिया काय आहे ?
अर्ज प्रक्रिया अतिशय सोपी आहे.शेतकऱ्यांना स्वतंत्रपणे अर्ज करावा लागणार नाही; स्थानिक कृषी अधिकारी आणि कृषी सखींच्या मदतीने त्यांना थेट मार्गदर्शन केले जाईल.महाडीबीटी पोर्टलवरील नोंदणीकृत शेतकऱ्यांना प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजनेचा थेट लाभ मिळेल. उदाहरणार्थ, पूरग्रस्त शेतकऱ्यांसाठी सरकारने मोठे आर्थिक पॅकेज जाहीर केले आहे:
- पावसाळी शेतीसाठी ₹१८,५०० प्रति हेक्टर
- हंगामी बागायतीसाठी ₹२७,०००
- कायमस्वरूपी बागायतीसाठी ₹३२,५००
- रब्बी हंगामासाठी ₹१०,००० कोटींचा निधी
प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजनेचा शुभारंभ आणि निधी
प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजनेचा शुभारंभ पंतप्रधान मोदी यांच्या हस्ते झाला.या वेळी ४२,००० कोटी रुपयांच्या १,१०० हून अधिक कृषी प्रकल्पांची घोषणा करण्यात आली. यात धन-धान्य कृषी योजना, कडधान्य आत्मनिर्भर मोहीम, कृषी पायाभूत सुविधा निधी, पशुपालन, मत्स्यव्यवसाय आणि अन्न प्रक्रिया क्षेत्राचा समावेश आहे.महाराष्ट्रातील राज्यस्तरीय कार्यक्रमात कृषी आयुक्त सुरज मंढारे आणि संचालक विनायकुमार अवटे उपस्थित होते.
प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजना ही केवळ आर्थिक मदतीची नव्हे, तर शाश्वत आणि नैसर्गिक शेतीकडे नेणारी योजना आहे.यामुळे शेतकरी केवळ अल्पकालीन मदतीचा लाभ घेणार नाहीत, तर दीर्घकाळासाठी स्वावलंबी बनतील.
शेतकऱ्यांनी कृषी सखींच्या मार्गदर्शनाखाली सेंद्रिय शेतीचा अवलंब करावा —यामुळे मातीचे आरोग्य सुधारेल, उत्पादन वाढेल आणि उत्पन्नही दुप्पट होईल.प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजना खरंच भारतातील शेती क्षेत्रासाठी एक नवीन आणि सकारात्मक पाऊल आहे.
