महाराष्ट्र सरकारची ‘मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहिण योजना’ ही महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणासाठी एक महत्त्वाची योजना ठरली आहे. आता या योजनेअंतर्गत महिलांसाठी एक नवी सुविधा सुरू करण्यात आली आहे — व्याजमुक्त कर्ज योजना. या अंतर्गत महिलांना एक लाख रुपयांपर्यंत कर्ज कोणतेही व्याज न देता मिळणार आहे.
व्याजमुक्त कर्ज योजना सध्या मुंबई परिसरातील महिलांसाठी सुरू झाली असून, त्यांना स्वतःचा छोटा व्यवसाय सुरू करण्याची किंवा वाढवण्याची संधी मिळणार आहे. या उपक्रमामुळे महिलांना स्वावलंबी बनवून उद्योजकतेला चालना मिळेल, असे अधिकारी सांगतात.
व्याजमुक्त कर्ज योजनेचा उद्देश आणि पार्श्वभूमी
मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहिण योजना’ ऑगस्ट २०२४ मध्ये सुरू करण्यात आली होती. त्या अंतर्गत पात्र महिलांना दरमहा ₹१५०० मानधन थेट त्यांच्या बँक खात्यात जमा केले जाते.आता त्याच लाभार्थी महिलांसाठी ही नवी व्याजमुक्त कर्ज योजना सुरू करण्यात आली आहे, ज्यामुळे त्या स्वतःचा व्यवसाय सुरू करून आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होऊ शकतील.
मुंबई जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या दादर शाखेतून व्याजमुक्त कर्ज योजनेचा शुभारंभ झाला आहे. पहिल्या टप्प्यात ५७ महिलांना कर्ज वितरित करण्यात आले.राज्य मंत्री आदिती तटकरे यांनी सांगितले की, ही व्याजमुक्त कर्ज योजना फक्त आर्थिक मदत नसून महिलांच्या स्वाभिमान आणि उद्योजक वृत्तीला बळ देणारी आहे.
व्याजमुक्त कर्ज योजनेची मुख्य वैशिष्ट्ये
या व्याजमुक्त कर्ज योजनेत महिलांसाठी काही विशेष सुविधा देण्यात आल्या आहेत –
- कर्ज रक्कम: जास्तीत जास्त ₹१,००,००० पर्यंत.
- व्याजदर: ०% — म्हणजेच कोणतेही व्याज द्यावे लागणार नाही.
- कर्जाचा उपयोग: व्यवसाय सुरू करणे किंवा आधीचा व्यवसाय वाढवण्यासाठी.
- मार्गदर्शन: महिलांसाठी स्वतंत्र ‘मार्केटिंग आणि व्यवसाय विकास केंद्र’ उघडण्यात आले आहे. येथे व्यवसाय योजना तयार करणे, बाजारपेठ समजून घेणे आणि विक्री वाढवण्यासाठी मार्गदर्शन मिळेल.उदा., एखादी महिला किराणा दुकान सुरू करत असल्यास, तिला स्पर्धा कशी हाताळावी आणि उत्पादने कुठे विकावीत याची मदत मिळेल.
ग्रामीण भागासाठी व्याजमुक्त कर्ज योजना
सध्या व्याजमुक्त कर्ज योजना मुंबई आणि उपनगरांमध्ये लागू आहे, पण लवकरच ती संपूर्ण महाराष्ट्रात सुरू होणार आहे.ग्रामीण भागातील महिलांना हस्तकला, खाद्यप्रक्रिया किंवा छोटे उद्योग सुरू करण्यासाठी या कर्जाचा मोठा फायदा होईल.अशा प्रकारे व्याजमुक्त कर्ज योजना फक्त आर्थिक मदत न देता महिलांना व्यावसायिकदृष्ट्या मजबूत बनवते.
व्याजमुक्त कर्ज योजनेसाठी पात्रता निकष
व्याजमुक्त कर्ज योजना फक्त खऱ्या गरजू महिलांपर्यंत पोहोचावी म्हणून काही अटी ठेवण्यात आल्या आहेत –
- अर्जदार महिला ‘मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहिण योजनेची लाभार्थी असावी.
- वय २१ ते ६५ वर्षे दरम्यान असावे.
- महिला आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबातून असावी.व्यवसाय सुरू करण्याची स्पष्ट योजना असावी (उदा. शिवणकाम, किराणा दुकान, सेवा व्यवसाय इ.).
- आवश्यक कागदपत्रे: आधार कार्ड, बँक खाते, आणि eKYC पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
व्याजमुक्त कर्ज योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्ज प्रक्रिया काय आहे?
अर्ज करण्याची पद्धत अतिशय सोपी ठेवली आहे:
ऑनलाइन नोंदणी: मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहिण योजनेच्या अधिकृत पोर्टलवर किंवा मुंबई जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या वेबसाइटवर जाऊन अर्ज भरायचा.
व्यवसाय माहिती: प्रस्तावित व्यवसायाचे थोडक्यात वर्णन, अपेक्षित खर्च आणि उत्पन्नाचा अंदाज लिहायचा.
eKYC प्रक्रिया: आधार क्रमांक आणि बायोमेट्रिक तपशीलाद्वारे ओळख पटवणी केली जाते.
कर्ज मंजुरी: अर्ज मंजूर झाल्यावर जवळच्या बँक शाखेत जाऊन प्रक्रिया पूर्ण करायची.
कर्ज वितरण: मंजुरीनंतर साधारण ७ ते १० दिवसांत रक्कम थेट खात्यात जमा होते.अर्ज करताना अडचण आल्यास महिलांसाठी विशेष मदत केंद्रे उपलब्ध आहेत.
व्याजमुक्त कर्ज योजनेसंबधी काही महत्वाच्या तारखा
- मूळ योजना सुरू: ऑगस्ट २०२४
- कर्ज योजनेचा प्रारंभ: ३ सप्टेंबर २०२५
- (मुंबई)विस्तार: ऑक्टोबर २०२५ मध्ये मुंबईत पूर्ण अंमलबजावणी आणि नोव्हेंबरपासून ग्रामीण भागात सुरूवात अपेक्षित.
- अर्जाची शेवटची तारीख: दरमहा १५ तारखेपर्यंत.
- मंजुरीची माहिती: SMS द्वारे कळवली जाते.
अधिक माहितीसाठी महिलांनी मुंबई जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या वेबसाइटला किंवा महिला व बालकल्याण विभागाच्या पोर्टलला भेट द्यावी.तेथे फॉर्म, मार्गदर्शक तत्त्वे आणि वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ) उपलब्ध आहेत.
व्याजमुक्त कर्ज योजनेसंदर्भात प्रेरणादायक उदाहरण
व्याजमुक्त कर्ज योजनेअंतर्गत पहिल्या लाभार्थ्यांपैकी एका महिलेनं शिवणकाम केंद्र सुरू केलं आणि तिच्या कुटुंबाचे उत्पन्न वाढले. अशा यशोगाथा दाखवतात की ही योजना फक्त कर्ज नव्हे, तर आत्मनिर्भरतेचा मार्ग आहे.
‘मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहिण कर्ज योजना’ ही महिलांसाठी स्वावलंबन आणि आत्मविश्वास वाढवणारी मोठी पायरी आहे आणि महिलांसाठी मोठा आधार ठरली आहे.व्याजमुक्त कर्ज, व्यवसाय मार्गदर्शन, आणि सरकारी पाठबळ या त्रिसूत्रीमुळे महाराष्ट्रातील हजारो महिला स्वतःचा व्यवसाय उभारून सक्षम होतील आणि समाजाच्या प्रगतीत आपला वाटा उचलतील.
