केंद्र सरकारची प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधी (PM-KISAN) योजना देशभरातील लहान आणि सीमांत शेतकऱ्यांसाठी सुरू करण्यात आली आहे. या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना दरवर्षी ₹6,000 ची थेट आर्थिक मदत मिळते. ही रक्कम ₹2,000 च्या तीन समान हप्त्यांमध्ये थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
आता प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधी योजनेचा २१वा हप्ता दिवाळीनंतर जाहीर होणार असून, लाखो शेतकरी कुटुंबांना त्याचा फायदा होईल. मात्र, जर ई-केवायसी (e-KYC) पूर्ण नसेल, तर हा हप्ता थांबू शकतो.
प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधी योजनेचा उद्देश आणि पार्श्वभूमी
प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधी योजना 2019 मध्ये सुरू करण्यात आली. तिचा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात वाढ करून त्यांना शेतीसाठी आर्थिक आधार देणे हा आहे.आजपर्यंत या योजनेचे २० हप्ते वितरित झाले आहेत आणि जवळपास ११ कोटी शेतकरी कुटुंबे प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधी योजनेशी जोडली गेली आहेत.
प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधी योजनेची खास गोष्ट म्हणजे पैसे थेट बँक खात्यात (DBT प्रणालीद्वारे) जमा होतात. त्यामुळे मध्यस्थांचा त्रास किंवा गैरवापर टाळला जातो.
प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधी योजनेची वैशिष्ट्ये
- पूर्णपणे डिजिटल प्रक्रिया – अर्ज, पडताळणी आणि पेमेंट सर्व काही ऑनलाइन होते.
- आधार आणि बँक खात्याशी जोडलेले पेमेंट – पैसे थेट लाभार्थीच्या खात्यात जातात.
- हप्ते वेळेवर जाहीर होतात – शेती हंगामाशी जुळवून रक्कम पाठवली जाते (खरीप, रब्बी इ.).
- पारदर्शक प्रणाली – शेतकरी पोर्टलवरून आपला अर्ज किंवा हप्ता तपासू शकतात.
- कोविड काळातही मदत सुरू राहिली, ज्यामुळे अनेक शेतकऱ्यांना दिलासा मिळाला.
एकूणच, प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधी योजना शेतकऱ्यांच्या आर्थिक स्थैर्यासाठी मोठा आधारस्तंभ ठरली आहे.
प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधी योजनेसाठी पात्रता निकष
प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधी योजनेचा लाभ घेण्यासाठी काही अटी आहेत:
- लाभार्थी लहान किंवा सीमांत शेतकरी असावा.
- त्याच्या नावावर जास्तीत जास्त 2 हेक्टर जमीन असावी.
- कुटुंबातील एकच सदस्य या योजनेचा लाभ घेऊ शकतो.
योजनेसाठी कोण अपात्र आहे?
- संस्थात्मक जमीनधारक, मोठे शेतकरी
- करदाते (Income Tax भरलेले)
- सरकारी किंवा पेन्शनधारक कर्मचारी
- व्यावसायिक (डॉक्टर, वकील, अभियंते इ.)
आधार कार्ड आणि शेतीची माहिती राज्य सरकारकडे सादर करणे अनिवार्य आहे. हे नियम काटेकोरपणे लागू केले जातात.
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्ज प्रक्रिया काय आहे?
प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधी योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शेतकरी ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन पद्धतीने अर्ज करू शकतात.ऑनलाइन अर्जासाठी pmkisan.gov.in या संकेतस्थळावर जाऊन आधार क्रमांक, बँक खात्याची माहिती आणि जमिनीची कागदपत्रे भरावी लागतात. नोंदणीनंतर ई-केवायसी पूर्ण करणे आवश्यक आहे, जे ओटीपीद्वारे ऑनलाइन किंवा सीएससी केंद्रावर बायोमेट्रिक पद्धतीने करता येते.
ऑफलाइन अर्जासाठी शेतकऱ्यांनी जवळच्या सीएससी केंद्रात किंवा कृषी विभागात संपर्क साधावा. अर्ज मंजूर झाल्यावर एसएमएसद्वारे सूचना मिळते.अर्जात काही चूक असल्यास त्याची सुधारणा करण्याची सुविधा सुद्धा उपलब्ध आहे.
ई-केवायसी आणि २१ व्या हप्त्याच्या महत्वाच्या तारखा
२१वा हप्ता दिवाळीनंतर, ऑक्टोबरच्या शेवटी किंवा नोव्हेंबर २०२५ च्या सुरुवातीला जमा होईल अशी शक्यता आहे. नेमकी तारीख लवकरच केंद्र सरकारकडून जाहीर केली जाईल.पण यावेळी सर्वात महत्वाची गोष्ट म्हणजे ई-केवायसी पूर्ण नसेल तर हप्ता मिळणार नाही.म्हणूनच, सर्व शेतकऱ्यांनी ३१ डिसेंबर २०२५ पूर्वी आपले ई-केवायसी पूर्ण करावे.पूर्वीच्या हप्त्यांप्रमाणे, अनेक शेतकऱ्यांचे पैसे ई-केवायसी अपूर्ण असल्याने थांबले होते.
प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधी योजनेचा २१वा हप्ता दिवाळीनंतर शेतकऱ्यांसाठी आनंदाची भेट ठरणार आहे.पण लक्षात ठेवा — ई-केवायसी वेळेवर पूर्ण करा, म्हणजे पैसे खात्यात वेळेवर येतील.
प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधी योजना शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीचा आणि स्थैर्याचा खरा मार्ग आहे.सरकारच्या या प्रयत्नामुळे शेती मजबूत होत आहे आणि शेतकऱ्यांचे जीवनमान हळूहळू सुधारत आहे.
