प्रधानमंत्री आवास योजना ग्रामीण (PMAY-G) ही केंद्र सरकारकडून राबवली जाणारी महत्त्वाची योजना आहे, ज्याचा उद्देश ग्रामीण भागातील बेघर किंवा कच्च्या घरात राहणाऱ्या कुटुंबांना पक्के, सुरक्षित, सुसज्ज घर उपलब्ध करून देणे हा आहे. ही योजना विशेषत: आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत, अनुसूचित जाती-जमाती, विधवा, दिव्यांग, भूमिहीन श्रमिक, अशा वंचित घटकांसाठी आहे.
प्रधानमंत्री आवास योजनेची मुख्य वैशिष्ट्ये
- घर बांधणीसाठी प्रत्येकी २५ चौरस मीटरचा पक्का घर आणि शौचालयासाठी सहाय्य.
- केंद्र व राज्य सरकारचा आर्थिक सहभाग (अनुपात साधारण ६०:४०).लाभार्थ्यांचे नाव SECC 2011 (सामाजिक-आर्थिक, जातीय जनगणना) यादीवर असणे आवश्यक.
- निधी थेट लाभार्थ्यांच्या बँक खात्यात डीबीटीद्वारे (Direct Benefit Transfer) जमा.
- निवड ग्रामसभा व पंचायत स्तरावर होते, लाभार्थ्यांचा यादी प्रशासनाच्या संकेतस्थळावर उपलब्ध.
- महिला किंवा महिला सह-मालक त्यांना प्राधान्य.
- पेयजल, स्वच्छता, गॅस कनेक्शन आणि वीज यांसारख्या सुविधा इतर शासकीय योजनांच्या समन्वयाने.
प्रधानमंत्री आवास योजनेसाठी पात्रता निकष
- अर्जदार भारताचा रहिवासी असावा आणि त्याच्या किंवा कुटुंबातील कोणाच्याही नावावर पक्के घर नसावे.
- कुटुंब SECC 2011 यादीत लाभार्थी म्हणून समाविष्ट असावा किंवा ग्रामसभेने पात्र मानावं.
- कच्च्या किंवा जर्जर घरात राहत असल्यानाच प्राधान्य.
- अनुसूचित जाती, जमाती, विधवा, दिव्यांग, मजूर, उत्पन्नशून्य कुटुंब, अशिक्षित वृद्ध – अशांना विशेष प्राधान्य.
- लाभार्थ्यांची वार्षिक कुटुंबीय उत्पन्न मर्यादा १८ लाख रुपयांपेक्षा कमी असावी.
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्ज प्रक्रिया काय आहे?
ऑफलाइन अर्जसंबंधित ग्रामपंचायत कार्यालय किंवा ब्लॉक कार्यालय येथे संपर्क साधा.आवश्यक दस्तावेज उदा. आधार कार्ड, बँक पासबुक, नरेगा जॉब कार्ड, पक्का घर नाही याबाबत शपथपत्र, इत्यादी जमा करावे.स्थानिक अधिकाऱ्यासोबत अर्ज भरा व सत्यापन करून घ्या.
ऑनलाइन अर्जअधिकृत संकेतस्थळावर (https://pmayg.nic.in) भेट द्या.प्रवेशपात्रतेची पडताळणी करा आणि आवश्यक माहिती भरून दस्तावेज अपलोड करा.मोबाईलवर आलेल्या ओटीपीद्वारे आपली नोंदणी पूर्ण करा.अर्जाची स्थिती वेबसाईट वा AwaasPlus अॅपद्वारे पाहता येते.योजना लाभ आणि सुविधामंजूर लाभार्थ्यांना १.३० लाख ते १.६० लाख रुपये ‘पक्क्या’ घर बांधणीसाठी आर्थिक सहाय्य.
जिल्ह्यानुसार आणि विशेष भागात (जसे की डोंगराळ किंवा आदिवासी क्षेत्र) ही रक्कम थोडी बदलू शकते.स्वच्छ भारत अभियानांतर्गत शौचालय बांधणीसाठी अतिरिक्त मदत मिळते.घर बांधणीसाठी आवश्क ते साहित्य आणि कामगार यांची निवड लाभार्थ्य स्वतः करू शकतो.
योजनेसंदर्भात काही महत्त्वाच्या तारखा
प्रत्येक वर्षी नवीन यादी आणि लाभार्थी निवड SECC डेटाआधारावर केले जाते.२०२५ योजनेसाठी पात्र कुटुंबांचे अर्ज व छाननी प्रक्रिया जानेवारी ते मार्च २०२५ दरम्यान सुरू होती.पहिला आर्थिक हप्ता मंजूर झालेल्यांना २०२५ मध्ये थेट खात्यात जमा होण्यास सुरुवात झाली आहे.
अधिक माहितीसाठी https://pmayg.nic.in किंवा राज्याच्या (जसे महाराष्ट्र) ग्रामीण विकास विभागाच्या संकेतस्थळावर लॉगिन करावा.आपला अर्ज क्रमांक, स्थिती, मंजुरी याची माहिती वेबसाईटवर ‘आवास सॉफ्ट’ किंवा Beneficiary Details Reports मधून मिळते.
प्रधानमंत्री आवास योजना ग्रामीण २०२५ हे ग्रामीण भारतातील गरीबांसाठी ‘पक्क्या’ घराचे स्वप्न पूर्ण करण्याचे महत्त्वाचे पाऊल आहे. पारदर्शक निवड प्रक्रिया, थेट वित्तीय मदत, आणि सरळ अर्ज पद्धतीमुळे लाखो पात्र कुटुंबांना सुरक्षित घर, शौचालय, आणि आवश्यक सुविधा मिळण्याचा मार्ग सोपा झाला आहे. विविध सरकारी उपक्रमांचा समन्वय यातून ‘घर सबका, हक्क सबका’ हा उद्देश साध्य होईल, असा विश्वास आहे
