महाराष्ट्र शासन इतर मागासवर्गीय (OBC), विमुक्त जाती (VJNT), भटक्या जमाती, आणि विशेष मागास प्रवर्गातील (SBC) विद्यार्थ्यांसाठी अनेक शिष्यवृत्ती व शैक्षणिक सवलत योजना राबवते. शिष्यवृत्ती योजनांचा उद्देश आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षण घेण्यात मदत करणे आहे. १० वी आणि १२ वी उत्तीर्ण, व्यावसायिक शिक्षण किंवा कनिष्ठ महाविद्यालयात शिकणारे विद्यार्थी शिष्यवृत्ती योजनांसाठी पात्र असतात.
योजना कोणासाठी आणि का?हे सर्व योजनांकडे मुख्यत्वे १० वी, १२ वीपासून पुढच्या उच्च शिक्षणात प्रवेश घेणाऱ्या OBC, VJNT, SBC, DNT प्रवर्गातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक गरजा लक्षात घेऊन तयार करण्यात आले आहे. विद्यार्थ्यांना शिक्षणाची फी, परीक्षा शुल्क, देखभाल भत्ता, व इतर शैक्षणिक खर्चावर शासनाकडून आर्थिक मदत मिळते, त्यामुळे उच्च शिक्षण घेणे विद्यार्थ्यांना सहज शक्य होते.
शिष्यवृत्ती योजनांची प्रमुख वैशिष्ट्ये
एकूण ८ अधिकारिक शिष्यवृत्ती योजना उपलब्ध आहेत; सर्व योजना साधारणपणे ऑनलाईन अर्ज प्रक्रियेसाठी mahadbt.maharashtra.gov.in पोर्टलवर उपलब्ध आहेत.अनेक योजनांद्वारे खालील खर्चासाठी आर्थिक मदत केली जाते.
शिक्षण शुल्क (Tuition fee)परीक्षा शुल्कदेखभाल भत्ता (Maintenance allowance)इतर शैक्षणिक शुल्क.अभ्यासक्रमासाठी CAP (Centralized Admission Process) फेरीतून निवड आवश्यक, D.Ed. व B.Ed. वगळता इतर व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठीही योजना लागू.सर्व प्रकारच्या शासनमान्य, विनाअनुदानित व कायम विनाअनुदानित महाविद्यालये व प्रशिक्षण संस्थांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांना लाभ.
शिष्यवृत्ती योजनेसाठी पात्रता निकष
पालकांचे वार्षिक उत्पन्न सामान्यतः १.५ लाख ते ८ लाखांच्या मर्यादेत (वेगळ्या योजनांनुसार वेगळे निकष)अर्जदार महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असावा.जातीचा व उत्पन्नाचा वैध दाखला आवश्यक आहे.काही योजना केवळ १० वी/१२ वी उत्तीर्ण विद्यार्थ्यांसाठी, काहीत १० वी च्या परीक्षेत ७५% किंवा त्यापेक्षा जास्त गुण आवश्यक असतात (उदा. छत्रपती शाहू महाराज गुणवत्ता शिष्यवृत्ती).महत्वाच्या योजनामॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती (राज्य/केंद्र) – विजाभज, विमाप्र, इमाव प्रवर्गातील विद्यार्थी, व्यावसायिक अभ्यासक्रमासाठी CAP द्वारे निवडलेल्यांना शिक्षण व परीक्षा शुल्क, देखभाल भत्ता व इतर शुल्क.
राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज गुणवत्ता शिष्यवृत्ती – इ. १० वी मध्ये ७५% पेक्षा अधिक गुण प्राप्त करून ११ वी/१२ वी मध्ये प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांना; मासिक ३०० रु. प्रमाणे १० महिन्यांसाठी रु. ३,०००/-.व्यावसायिक प्रशिक्षण शुल्क प्रतिपूर्ती – शासनमान्य औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या OBC/VJNT/SBC विद्यार्थ्यांना प्रशिक्षण शुल्काची ८०% रक्कम परत मिळते.शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्काची सूट – काही योजनांमध्ये ५०% शैक्षणिक शुल्क शासकीय, मान्यताप्राप्त महाविद्यालयात शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी दिली जाते.
शिष्यवृत्ती योजनेसाठी अर्ज प्रक्रिया काय आहे?
सर्व अर्ज mahadbt.maharashtra.gov.in या शासकीय पोर्टलवर ऑनलाईन पद्धतीने स्वीकारले जातात.अर्ज करताना लागणारी कागदपत्रे: जात प्रमाणपत्र, उत्पन्नाचा दाखला, महाराष्ट्रातील रहिवासी असण्याचा दाखला, शैक्षणिक गुणपत्रिका आणि इतर घटककागदपत्रे किमान आवश्यक.
अर्जासंबंधी त्रुटी, मार्गदर्शन किंवा शंका असल्यास संबंधित जिल्ह्याचे सहाय्यक आयुक्त (समाज कल्याण), शाळा किंवा महाविद्यालयाचे प्राचार्य यांच्याशी संपर्क साधता येतो.अर्ज मागवण्यास सुराज तारखा mahadbt पोर्टलवर वेळोवेळी जाहीर केल्या जातात; विद्यार्थ्यांनी त्या तारखा काळजीपूर्वक नोट करणे आवश्यक आहे.
महत्वाच्या तारखा व अधिकृत माहिती
शैक्षणिक वर्षाच्या सुरुवातीला अर्ज प्रक्रिया सुरू होते.अर्ज सादर करण्याच्या आणि दस्तऐवज पडताळणीच्या तारखा mahadbt.maharashtra.gov.in वर उपलब्ध असतात. वेळोवेळी जाहीर सूचना वाचणे किंवा संबंधित कार्यालयाशी संपर्क साधणे महत्वाचे आहे.अधिक माहितीसाठी: mahadbt.maharashtra.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळाला नियमित भेट द्यावी.
शासनाच्या या शिष्यवृत्ती योजनांमुळे OBC, VJNT, SBC, DNT प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणाच्या दारात मोठी संधी उपलब्ध झाली आहे. त्यात शिक्षणाची आर्थिक अडचण दूर करून स्पर्धात्मक युगात विद्यार्थ्यांना सक्षम ठरण्याची संधी मिळते. सर्व पात्र विद्यार्थ्यांनी mahadbt पोर्टलवरून अर्ज प्रक्रिया वेळेत पूर्ण करून या योजनांचा लाभ घ्यावा, हे अत्यंत महत्वाचे आहे.
