महाराष्ट्र सरकारने अनुसूचित जमातीतील शेतकऱ्यांसाठी मोठे पाऊल उचलत बोरवेल बांधकामासाठी विशेष अनुदान योजना सुरू केली आहे. बोरवेल अनुदान योजना बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजनेचा एक महत्त्वाचा भाग असून तिचा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांच्या शेतीला पाणी उपलब्ध करून देणे हा आहे.
बोरवेल अनुदान योजनेतून शेतकऱ्यांना बोरवेल खणण्यासाठी जास्तीत जास्त ₹५०,००० पर्यंतचे अनुदान मिळू शकते. ही योजना केवळ महाराष्ट्रातील अनुसूचित जमातीतील अशा शेतकऱ्यांसाठी आहे ज्यांच्याकडे स्वतःची शेती आहे.
सरकारचा हेतू म्हणजे आदिवासी भागातील शेतकऱ्यांना पाणीटंचाईतून दिलासा देणे, शेती अधिक टिकाऊ बनवणे आणि त्यांचे उत्पादन व उत्पन्न वाढवणे. अर्ज करण्याची सोय ऑनलाइन पद्धतीने उपलब्ध असून, लाभ घेण्यासाठी काही मूलभूत पात्रता अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
बोरवेल अनुदान योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये
बोरवेल अनुदान योजना ही शेतकऱ्यांसाठी सोपी आणि प्रत्यक्षात उपयोगी ठरणारी आहे. तिची काही महत्त्वाची वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत –
अनुदानाची रक्कम
शेतकऱ्यांना बोरवेल खणण्यासाठी सरकारकडून थेट ₹५०,००० पर्यंत अनुदान दिले जाते.
रक्कम बोरवेलची खोली व जागेनुसार ठरते, मात्र कमाल मर्यादा ₹५०,००० इतकीच आहे.
योजनेचा उद्देश
बोरवेल अनुदान योजना केवळ पाण्याच्या सोयीसाठी मर्यादित नसून, बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजनेचा भाग म्हणून शेतीच्या सर्वांगीण विकासावर भर देते.
गरीब शेतकऱ्यांना प्राधान्य
गरीबी रेषेखालील शेतकऱ्यांना बोरवेल अनुदान योजनेत प्रथम लाभ मिळतो.त्यामुळे खालच्या स्तरातील शेतकऱ्यांना आर्थिक आधार मिळतो आणि त्यांना शेती टिकवण्यासाठी प्रोत्साहन मिळते.
थेट खात्यात पैसे जमा
अर्ज तपासणी व मंजुरीनंतर अनुदानाची रक्कम थेट शेतकऱ्याच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.यासाठी डिजिटल पेमेंट प्रणालीचा वापर केला जातो, ज्यामुळे प्रक्रिया जलद आणि पारदर्शक होते.
स्थानिक तपासणी व्यवस्था
अर्ज प्रक्रियेत ग्रामसभा आणि कृषी अधिकारी सहभागी होतात.त्यामुळे स्थानिक पातळीवर योग्य तपासणी करून खरी गरज असलेल्या शेतकऱ्यांनाच लाभ मिळतो.
प्रतिबंधक कालावधी
ज्यांनी यापूर्वी इतर सरकारी योजनांचा लाभ घेतला आहे, त्यांच्यासाठी ५ वर्षांचा प्रतिबंधक कालावधी ठेवण्यात आला आहे.यामुळे अनुदानाचा लाभ नवे आणि पात्र शेतकरी घेऊ शकतात.
यशस्वी उदाहरण
नाशिक जिल्ह्यातील एका आदिवासी शेतकऱ्याने बोरवेल अनुदान योजनेतून बोरवेल खणली आणि त्याच्या पिकांचे उत्पादन ३०% ने वाढले.
बोरवेल अनुदान याोजनेसाठी पात्रता निकष
बोरवेल अनुदान योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शेतकऱ्यांनी काही ठराविक अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे. त्या पुढीलप्रमाणे आहेत –
- अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्याचा कायम रहिवासी असावा.
- शेतकरी हा अनुसूचित जमाती (एसटी) प्रवर्गातील असावा.
- यासाठी त्याच्याकडे वैध जात प्रमाणपत्र असणे बंधनकारक आहे.
- अर्जदाराकडे किमान ०.४० हेक्टर व कमाल ६.०० हेक्टर शेतीची जमीन असावी.
- उत्पन्नावर कोणतीही वार्षिक मर्यादा नाही.मात्र, गरीबी रेषेखालील (BPL) शेतकऱ्यांना या योजनेत प्रथम प्राधान्य दिले जाते.यासाठी बीपीएल कार्ड आवश्यक आहे.७/१२ उतारा आणि ८अ उतारा शेतीच्या नोंदीसाठी आवश्यक आहेत.
- ज्यांनी यापूर्वी अशा प्रकारच्या सरकारी योजनांचा लाभ घेतला आहे, त्यांना पुढील ५ वर्षे या योजनेचा लाभ मिळणार नाही.यामुळे योजना पारदर्शक राहते आणि जास्तीत जास्त शेतकऱ्यांना संधी मिळते.
उदाहरण द्यायचे झाले तर समजा,ठाणे जिल्ह्यातील एका एसटी शेतकऱ्याजवळ १.५ हेक्टर जमीन होती.त्याने आवश्यक कागदपत्रांसह अर्ज केला आणि वैध जात प्रमाणपत्र असल्यामुळे त्याला त्वरित मंजुरी मिळाली.
बोरवेल अनुदान योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्ज प्रक्रिया काय आहे?
बोरवेल अनुदान योजना २०२५ साठी अर्ज प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाइन आहे. शेतकऱ्यांनी सर्वप्रथम महाराष्ट्र शासनाच्या महा डीबीटी पोर्टलवर जावे लागते. तेथे स्वतःची नोंदणी करून लागणारी वैयक्तिक माहिती, शेतीविषयक तपशील आणि आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करावी लागतात. नोंदणी झाल्यानंतर अर्जाची तपासणी ग्रामसभा आणि संबंधित कृषी अधिकाऱ्यांकडून केली जाते. अर्ज मंजूर झाल्यावर अनुदानाची रक्कम थेट शेतकऱ्याच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
ऑनलाइन प्रक्रियेत अडचण आल्यास शेतकरी जवळच्या जिल्हा कृषी कार्यालयात संपर्क साधू शकतो. तेथे अधिकाऱ्यांकडून मार्गदर्शन आणि मदत मिळते. अधिकृत माहितीसाठी महाराष्ट्र शासनाचे कृषी विभागाचे संकेतस्थळ आणि महा डीबीटी प्लॅटफॉर्म हे दोन मुख्य स्रोत आहेत.योजना वेळोवेळी विशेष मोहिमेद्वारेही राबवली जाते.
उदाहरणार्थ, मागील वर्षी ऑक्टोबर महिन्यात विशेष अभियान चालवले गेले होते, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर शेतकऱ्यांनी अर्ज दाखल केला. म्हणूनच शेतकऱ्यांनी नियमितपणे हे पोर्टल आणि संकेतस्थळ तपासत राहणे गरजेचे आहे, जेणेकरून कोणतीही संधी हातातून जाऊ नये.
बोरवेल अनुदान योजना ही अनुसूचित जमातीतील शेतकऱ्यांसाठी मोठा दिलासा ठरते. शेतीसाठी पाणी उपलब्ध करून देणे हा बोरवेल अनुदान योजनेचा मुख्य उद्देश असून, त्यामुळे शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढण्यास आणि त्यांचे आर्थिक सक्षमीकरण साधण्यास मदत होईल.पात्रता निकष पूर्ण करणाऱ्या शेतकऱ्यांनी अर्ज प्रक्रिया पूर्ण करून त्वरित लाभ घ्यावा. योग्य वेळी पावले उचलल्यास बोरवेल अनुदान योजना त्यांच्या शेतीसाठी महत्त्वाचा आधार ठरू शकते.
